Mantelzorgwoning: regels en houten bouwpakket
Een mantelzorgwoning is een woonruimte in of bij een woning, bestemd voor één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één persoon mantelzorg verleent aan of ontvangt van een bewoner van die woning. Deze pagina zet de regels uiteen voor een mantelzorgwoning in de achtertuin: de regels van het tijdelijke deel van het omgevingsplan van uw gemeente, de zogenoemde bruidsschat, en die van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Beide teksten zijn gelezen op 20 oktober 2026.
Eurodita fabriceert houten gebouwen sinds 1994 in de eigen fabriek in Litouwen en levert ze als bouwpakket, met wanden in massief hout, gelamineerd hout of met een Twin Skin-wand. De modellen, maten en wanden voor bewoonbare houten huizen staan op houten huis bouwen. Niets op deze pagina is juridisch advies, en niets op deze pagina zegt dat een bepaald gebouw zonder vergunning kan worden gebouwd.
In het kort
Wat de regels onder mantelzorg verstaan
Bijlage I bij het Besluit bouwwerken leefomgeving omschrijft huisvesting in verband met mantelzorg als "huisvesting in of bij een woning van één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één persoon mantelzorg verleent aan of ontvangt van een bewoner van de woning".
Mantelzorg is daar "intensieve zorg of ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een hulpbehoevende", die rechtstreeks voortvloeit uit een sociale relatie tussen personen, de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt en "waarvan de behoefte met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur kan worden aangetoond".
Voor de regels over bijbehorende bouwwerken wordt huisvesting in verband met mantelzorg aangemerkt als functioneel verbonden met het hoofdgebouw (bruidsschat, artikel 22.25). Het aantal woningen blijft bij deze regels gelijk, tenzij het gaat om huisvesting in verband met mantelzorg (artikel 22.23, tweede lid). Volgens de toelichting bij de bruidsschat is het toekennen van een eigen huisnummer niet van belang voor de vraag of het een bijbehorend bouwwerk is.
Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) schrijft dat de gemeente kan vragen om een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere instantie om de medische behoefte aan mantelzorg te onderbouwen. Vraag uw gemeente vóór de bouw welke gegevens zij wil zien.
Een mantelzorgwoning als bijbehorend bouwwerk in de achtertuin
Elke gemeente heeft bij de invoering van de Omgevingswet regels van het Rijk in het tijdelijke deel van haar omgevingsplan gekregen, de bruidsschat. Volgens artikel 22.27, onder a, geldt het verbod om zonder omgevingsvergunning te bouwen niet voor een bijbehorend bouwwerk of een uitbreiding daarvan als het aan zes eisen voldoet, en artikel 22.36, onder a, stelt daar eisen bij. Een bijbehorend bouwwerk dat aan al die eisen voldoet, is volgens artikel 22.36 in overeenstemming met het omgevingsplan. De geconsolideerde tekst is die van 29 juni 2026, gepubliceerd door IPLO.
Plaats
- Op de grond staand en gelegen in achtererfgebied (artikel 22.27, onder a, 1° en 2°). Volgens IPLO begint het achtererfgebied op 1 meter achter de voorkant van het hoofdgebouw, en is voor een bijbehorend bouwwerk in het voorerfgebied altijd een vergunning nodig.
- Afstand: op meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied (3°).
- Bij het hoofdgebouw: een uitbreiding van of gelegen aan of bij een hoofdgebouw, anders dan een woonwagen, een hoofdgebouw met een vergunning voor bepaalde tijd of een bouwwerk voor recreatief nachtverblijf door één huishouden (artikel 22.36, onder a, 4°).
Hoogte en bouwlagen
- Altijd: niet hoger dan 5 m, een verblijfsgebied bij meer dan een bouwlaag alleen op de eerste bouwlaag, en geen dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte (artikel 22.27, onder a, 4° tot en met 6°).
- Tot 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw: niet hoger dan 5 m, niet hoger dan 0,3 m boven de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag van het hoofdgebouw, en niet hoger dan het hoofdgebouw (artikel 22.36, onder a, 1°).
- Op meer dan 4 m: een bouwwerk hoger dan 3 m heeft een schuin dak, een dakvoet van niet meer dan 3 m en een daknok van twee of meer schuine dakvlakken met een hellingshoek van niet meer dan 55°; de daknok is niet hoger dan 5 m en niet hoger dan (afstand van de daknok tot de perceelsgrens in m x 0,47) + 3 (artikel 22.36, onder a, 2°, onder i).
Oppervlakte
De oppervlakte van alle bijbehorende bouwwerken in het bebouwingsgebied samen is niet meer dan (artikel 22.36, onder a, 3°):
- bij een bebouwingsgebied tot en met 100 m²: 50% van dat bebouwingsgebied;
- bij een bebouwingsgebied van meer dan 100 m² tot en met 300 m²: 50 m², vermeerderd met 20% van het deel boven 100 m²;
- bij een bebouwingsgebied van meer dan 300 m²: 90 m², vermeerderd met 10% van het deel boven 300 m², tot een maximum van in totaal 150 m².
Volgens IPLO is het bebouwingsgebied het achtererfgebied samen met de grond onder de aan- en uitbouwen die later aan het hoofdgebouw zijn toegevoegd, en tellen de bijbehorende bouwwerken die er al staan mee. Een tuinhuis, garage of berging in het achtererfgebied gaat dus af van wat er nog bij mag. De maten worden buitenwerks gemeten, waarbij uitstekende delen van ondergeschikte aard tot 0,5 m buiten beschouwing blijven, en hoogten vanaf het aansluitend afgewerkt terrein (artikel 22.24). De maten van een Eurodita-model zijn buitenmaten, dus u kunt ze naast deze cijfers leggen.
Gebruik
Op meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw moet een bijbehorend bouwwerk functioneel ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw, "tenzij het gaat om huisvesting in verband met mantelzorg" (artikel 22.36, onder a, 2°, onder ii). Daarnaast mag een bestaand bouwwerk worden gebruikt voor huisvesting in verband met mantelzorg (artikel 22.36, onder c).
Buiten de bebouwde kom: een verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m²
Wordt een bijbehorend bouwwerk gebruikt voor huisvesting in verband met mantelzorg, dan gelden volgens artikel 22.37, tweede lid, in plaats van de oppervlakte-eisen drie andere eisen:
- in zijn geheel of in delen verplaatsbaar;
- de oppervlakte niet meer dan 100 m²;
- buiten de bebouwde kom.
De Vangnetregeling Omgevingswet vult aan dat dit lid alleen van toepassing is als het bouwwerk niet aan de gewone oppervlakte-eisen voldoet. De overige eisen, zoals plaats en hoogte, blijven gelden. Of een bouwwerk in zijn geheel of in delen verplaatsbaar is, en of uw adres binnen of buiten de bebouwde kom ligt, beoordeelt uw gemeente.
Wanneer deze regels niet gelden
- Zonder vergunning gebouwd: de regels gelden niet bij een bouwwerk dat zonder de vereiste omgevingsvergunning is gebouwd of wordt gebruikt (artikel 22.23, eerste lid).
- Monumenten en archeologie: in, aan of op een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument, ook een voorbeschermd monument, geldt de vrijstelling van artikel 22.27 niet, bij een monument geldt ze niet voor een bijbehorend bouwwerk, en artikel 22.36 geldt in, aan, op of bij een monument niet (artikelen 22.28 en 22.38). In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht geldt de vrijstelling van artikel 22.27 alleen in beperkte gevallen (artikel 22.28, derde lid), en geldt artikel 22.36 niet (artikel 22.38, onder b). Waar het omgevingsplan regels over archeologisch onderzoek stelt, geldt de vrijstelling in de regel alleen voor een bouwwerk van minder dan 50 m² (artikel 22.28, vierde lid).
- Externe veiligheid: ook niet op de locaties die artikel 22.39 noemt, zoals een veiligheidszone rond een munitieopslag.
- Welstand: het uiterlijk van een bouwwerk zonder vergunning mag niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand (artikel 22.7).
- Uw gemeente: de bruidsschat is overgangsrecht. Wanneer de gemeente de regels omzet naar het nieuwe deel van haar omgevingsplan, beslist zij zelf welke regels voor mantelzorgwoningen gelden. Lees daarom de regels voor uw adres, niet alleen de landelijke tekst.
De technische regels: Besluit bouwwerken leefomgeving
Naast het omgevingsplan geldt het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), in de versie die volgens wetten.overheid.nl geldt vanaf 24 september 2026. Voor een gebouw met een dak is een omgevingsvergunning voor de technische bouwactiviteit nodig als het gebouw niet op de grond staat, hoger is dan 5 m, bij meer dan een bouwlaag een verblijfsgebied heeft op de tweede bouwlaag of hoger, een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte heeft, of door de bouw een hoofdgebouw wordt (artikel 2.25). Ook hier wordt huisvesting in verband met mantelzorg aangemerkt als functioneel verbonden met het hoofdgebouw (artikel 2.24).
Volgens IPLO valt een bouwactiviteit die aan geen van de criteria van artikel 2.25 voldoet niet onder gevolgklasse 1 van de kwaliteitsborging. Valt een bouwwerk wel onder een van die criteria, dan is een vergunning nodig, of, voor een bouwwerk in gevolgklasse 1 (artikel 2.17), een bouwmelding ten minste vier weken voor de start en een gereedmelding ten minste twee weken voor de ingebruikname (artikelen 2.18, 2.21 en 2.27).
De technische regels voor nieuwbouw in hoofdstuk 4 van het Bbl gelden voor bouwactiviteiten die het bouwen van nieuwe bouwwerken betreffen (artikel 4.1), en daaraan wordt voldaan door "degene die het bouwwerk bouwt" (artikel 4.3). Eurodita levert normaal geen isolatiemateriaal: de constructie kan worden voorbereid op isolatie die u lokaal koopt, en een Twin Skin-wand heeft een spouw voor isolatie. Welke opbouw uw mantelzorgwoning nodig heeft, bepaalt u met uw adviseur voor het gebouw als geheel.
Wat er verandert: landelijke regels verwacht op 1 januari 2027
De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 gedeeltelijk in werking getreden. Volgens de Rijksoverheid worden onderwerpen van die wet uitgewerkt in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt. IPLO noemt als wijzigingen van het Besluit bouwwerken leefomgeving: de bouw van een familiewoning vergunningvrij mogelijk maken, en de bouw van een mantelzorgwoning vergunningvrij mogelijk maken.
De geldende tekst van het Bbl op wetten.overheid.nl vermeldde op 20 oktober 2026 toekomstige wijzigingen, de eerste op 1 januari 2027, en bevatte nog geen regel die een mantelzorgwoning of familiewoning vergunningvrij maakt. De voorwaarden van de nieuwe regels staan pas vast als het besluit is gepubliceerd. Tot het besluit in werking treedt, gelden de regels die hierboven staan.
Als de mantelzorg eindigt
IPLO schrijft dat de woonvoorzieningen die voor mantelzorg in een bestaand bouwwerk zijn aangebracht, na beëindiging van de mantelzorgbehoefte weer moeten worden verwijderd, en dat een verplaatsbare mantelzorgvoorziening buiten de bebouwde kom na beëindiging van de mantelzorgbehoefte weer moet worden verwijderd. Vraag uw gemeente wat dit voor uw gebouw betekent voordat u bestelt.
Wat u controleert, en bij wie, voordat u bestelt
- Het omgevingsplan: of uw gemeente de regels van de bruidsschat heeft gewijzigd; uw gemeente.
- De tuin: waar het achtererfgebied ligt, hoe groot het bebouwingsgebied is en hoeveel bijbehorende bouwwerken er al staan; op een situatietekening van het perceel.
- De hoogte: de hoogte van het gebouw op zijn fundering, gemeten vanaf het aansluitend afgewerkt terrein, en de afstand tot het hoofdgebouw en de perceelsgrens.
- De mantelzorg: welke verklaring de gemeente wil zien; uw huisarts of wijkverpleegkundige en de gemeente.
- Bijzondere locaties: monument, beschermd stads- of dorpsgezicht, archeologische waarden, veiligheidszones en welstand; uw gemeente.
- De techniek: of het gebouw onder artikel 2.25 van het Bbl valt, en hoe het aan hoofdstuk 4 voldoet; met een adviseur aan uw kant.
- Aansluitingen: water, riolering en elektriciteit; met bedrijven in uw regio.
Houten huizen uit de catalogus voor gebruik als mantelzorgwoning
De reeks granny annexes bevat houten huizen met één of twee slaapkamers die als woning bij een hoofdhuis worden gebruikt. De tabel toont de modellen met één bouwlaag, met de buitenmaten en de nokhoogte uit de catalogus van vandaag:
| Model | Buitenmaten | Wand in de catalogus | Nokhoogte |
|---|---|---|---|
| 1 Bedroom Log Cabin 6x4m | 6 x 4 m | massief 44 mm | 312 cm |
| 1 Bedroom Log Cabin 5x5.8m | 5 x 5,8 m | massief 44 mm | 325 cm |
| 1 Bedroom Log Cabin 6x5m | 6 x 5 m | massief 44 mm | 312 cm |
| 1 Bedroom Log Cabin 5x7m | 5 x 7 m | massief 44 mm | 312 cm |
| Twin Skin 1 Bedroom Log Cabin 6x5m | 6 x 5 m | Twin Skin 44-100-44 mm | 247 cm |
| Twin Skin 1 Bedroom Log Cabin 6x5.5m | 6 x 5,5 m | Twin Skin 44-100-44 mm | 247 cm |
| 2 Bedroom Log Cabin 6x5.8m | 6 x 5,8 m | massief 44 mm | 312 cm |
| 2 Bedroom Log Cabin 7x5.5m | 7 x 5,5 m | massief 44 mm | 312 cm |
Alle maten zijn buitenmaten. De nokhoogte is die van het model; hoe hoog het gebouw boven het afgewerkte terrein uitkomt, hangt ook af van de fundering die lokaal wordt gemaakt. Een model in massief hout kan in elk van de profielen van 28, 34, 44, 58 en 70 mm worden gemaakt, en Twin Skin bestaat in de opbouwen 44-50-44, 44-100-44, 58-50-58 en 58-100-58 mm; de beschikbaarheid voor uw model wordt in de offerte bevestigd. Indeling en maten passen wij aan in een project op maat.
In dezelfde reeks staan vier Mobile Log Homes in gelamineerd hout, van 10 x 4 m, 11 x 4,3 m, 9 x 6 m en 10 x 6 m. Of een bouwwerk in zijn geheel of in delen verplaatsbaar is in de zin van artikel 22.37, beoordeelt uw gemeente. Meer modellen staan in de reeksen huizen met 1 slaapkamer, huizen met 2 slaapkamers en Twin Skin. De modelpagina's zijn voorlopig in het Engels.
Wat Eurodita levert voor de mantelzorgwoning
Eurodita levert het houten bouwpakket, gemaakt volgens de tekeningen van uw order. Wat een bouwpakket bevat, staat ook op what is in a Eurodita kit (in het Engels).
- Bouwpakket: de wandbalken in het profiel van de order, de houtconstructie van vloer en dak en de houten ramen en deuren uit eigen productie; vloerdelen van 28 mm en geïmpregneerde vloerbalken zijn standaard.
- Binnenwanden: bij een model met aparte ruimtes horen de binnenwanden bij het bouwpakket, en ze kunnen worden toegevoegd, weggelaten of aangepast. Een naam van een ruimte op de plattegrond is een voorstel.
- Alleen het gebouw: Eurodita levert geen uitrusting voor badkamer, toilet of keuken.
- Tekeningen: plattegronden, gevelaanzichten, de lijst van ramen en deuren en een 3D-weergave van het project. Met een volledige schets ontvangt u binnen één werkdag een 3D-weergave, tekeningen en een prijs.
- Lokaal: vergunning, fundering en aansluitingen regelt u met bedrijven en adviseurs in uw regio; de dakbedekking koopt u lokaal.
- Montage: de montage en de organisatie daarvan spreken wij per project af; sleutelklare levering hoort niet bij de standaardlevering.
- Levering: de offerte geldt EXW fabriek Eurodita, en de levering kan apart worden geoffreerd; het lossen ligt bij de koper.
- Offerte: schriftelijk, in EUR, zonder btw en zonder transport, en geldig gedurende 30 dagen vanaf de datum. Of Eurodita rechtstreeks levert of via een handelspartner, wordt per project bevestigd.
Veelgestelde vragen over de mantelzorgwoning
Mag ik een mantelzorgwoning in mijn tuin bouwen zonder vergunning?
Dat hangt af van het gebouw, de plaats en het omgevingsplan van uw gemeente. Volgens de bruidsschat in het omgevingsplan (artikelen 22.27 en 22.36) is een bijbehorend bouwwerk in het achtererfgebied zonder omgevingsvergunning in overeenstemming met het omgevingsplan als het aan alle eisen voldoet: op de grond, op meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied, niet hoger dan 5 m, met eisen aan hoogte, dakvorm en oppervlakte. Op meer dan 4 m van het hoofdgebouw hoeft het niet functioneel ondergeschikt te zijn als het gaat om huisvesting in verband met mantelzorg. Voor de technische bouwactiviteit noemt artikel 2.25 van het Besluit bouwwerken leefomgeving de gevallen waarin een vergunning nodig is; voor een bouwwerk in gevolgklasse 1 is in die gevallen in plaats daarvan een bouwmelding nodig (artikelen 2.17, 2.18 en 2.27). Gemeenten kunnen de bruidsschat wijzigen; controleer de regels voor uw adres.
Hoe groot mag een mantelzorgwoning zijn?
Zonder omgevingsvergunning is de oppervlakte van alle bijbehorende bouwwerken in het bebouwingsgebied samen niet meer dan: bij een bebouwingsgebied tot en met 100 m²: 50% daarvan; bij meer dan 100 m² tot en met 300 m²: 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m²; bij meer dan 300 m²: 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot in totaal 150 m² (artikel 22.36, onder a, 3°). Bestaande bijgebouwen tellen mee. Voldoet een mantelzorgwoning niet aan die eisen, dan gelden buiten de bebouwde kom andere eisen: in zijn geheel of in delen verplaatsbaar en niet meer dan 100 m² (artikel 22.37, tweede lid).
Hoe hoog mag een mantelzorgwoning zijn?
Om zonder omgevingsvergunning in overeenstemming met het omgevingsplan te zijn, is een mantelzorgwoning niet hoger dan 5 m. Binnen 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw is zij ook niet hoger dan het hoofdgebouw en niet hoger dan 0,3 m boven de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag. Verder dan 4 m is een bouwwerk hoger dan 3 m alleen in overeenstemming met deze regels met een schuin dak, een dakvoet van ten hoogste 3 m, dakvlakken van niet meer dan 55° en een daknok van niet meer dan (afstand van de daknok tot de perceelsgrens in m x 0,47) + 3 (artikel 22.36). Hoogten worden gemeten vanaf het aansluitend afgewerkt terrein, dus ook de hoogte van de fundering boven het terrein telt mee.
Wie mag er in een mantelzorgwoning wonen?
Volgens bijlage I bij het Besluit bouwwerken leefomgeving gaat het om huisvesting in of bij een woning van één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één persoon mantelzorg verleent aan of ontvangt van een bewoner van de woning. De behoefte aan mantelzorg moet met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur kunnen worden aangetoond. Vraag uw gemeente welke gegevens zij wil zien.
Wat verandert er in 2027 voor de mantelzorgwoning?
Volgens de Rijksoverheid treedt het Besluit versterking regie volkshuisvesting naar verwachting op 1 januari 2027 in werking. IPLO noemt als wijzigingen van het Besluit bouwwerken leefomgeving dat de bouw van een mantelzorgwoning en van een familiewoning vergunningvrij mogelijk wordt gemaakt. Op 20 oktober 2026 stond die regel nog niet in de geldende tekst; de voorwaarden staan pas vast als het besluit is gepubliceerd. Tot dan gelden de regels van de bruidsschat in het omgevingsplan van uw gemeente.
Wat kost een mantelzorgwoning van Eurodita, en hoe koopt u er een?
Eurodita publiceert geen prijslijst. Elke mantelzorgwoning krijgt een schriftelijke offerte in EUR, EXW fabriek Eurodita, zonder btw en zonder transport, geldig gedurende 30 dagen vanaf de datum; de levering kan apart worden geoffreerd. De prijs hangt af van de buitenmaten, de wand, de ramen en deuren en de indeling. Stuur het model of een schets, de gemeente en het gebruik; of Eurodita rechtstreeks levert of via een handelspartner, wordt per project bevestigd. Tot de totale kosten horen ook vergunningen, kwaliteitsborging, fundering, isolatie, dakbedekking, montage, aansluitingen en installaties.
Plaatst Eurodita de mantelzorgwoning?
De montage en de organisatie daarvan spreken wij per project af; sleutelklare levering hoort niet bij de standaardlevering. Eurodita levert het houten bouwpakket met de tekeningen van de order. Vergunning, fundering en aansluitingen voor water, riolering en elektriciteit plant u met bedrijven en adviseurs in uw regio, en Eurodita levert geen uitrusting voor badkamer, toilet of keuken.
Kun je het hele jaar in een houten mantelzorgwoning wonen?
Dat hangt af van het hele project: de gekozen wand, de isolatie, de fundering, de installaties en de montage. Het bouwpakket bevat de houtconstructie, waar nodig voorbereid op isolatie die u lokaal koopt; een Twin Skin-wand heeft een spouw voor isolatie. De technische regels van hoofdstuk 4 van het Besluit bouwwerken leefomgeving gelden voor elk nieuw bouwwerk, en daaraan voldoet degene die het bouwwerk bouwt. De opbouw bepaalt u met uw adviseur voor het gebouw als geheel.
Wat u meestuurt voor een schriftelijke offerte
Stuur deze gegevens via het formulier of de contactpagina. Elke order wordt schriftelijk geoffreerd. Meer over Eurodita in Nederland leest u op Eurodita in Nederland.
- Het model uit de catalogus, of een schets met wanddikte, vloer, nokhoogte, ramen en deuren en buitenmaten
- Het gebruik als mantelzorgwoning, de gemeente en of het adres binnen of buiten de bebouwde kom ligt
- De ruimte die uw achtererfgebied biedt en de hoogte die uw situatie toelaat, als u die al hebt bepaald
- Of u schrijft als particulier, als professional of als dealer
- Het leveradres en de manier van lossen op de bouwplaats
- Of u de montage voor het project wilt bespreken